GHK-Cu, peptyd miedziowy: co mówią badania

Czym to jest

GHK-Cu to bardzo mały peptyd, składający się z trzech aminokwasów: glicyny, histydyny i lizyny, oznaczany skrótem GHK. Silnie wiąże miedź, a forma związana z miedzią nosi nazwę GHK-Cu. Peptyd ten występuje naturalnie w osoczu, ślinie i moczu człowieka. Został odkryty w 1973 roku przez Loren Pickart, który stwierdził, że frakcja ludzkiej surowicy sprawiała, iż stara tkanka wątroby w warunkach laboratoryjnych wytwarzała białka w taki sam sposób, jak robi to młodsza tkanka (Pickart 1973). Stężenie w osoczu wynosi około 200 ng na ml w wieku 20 lat i około 80 ng na ml w wieku 60 lat (Pickart 2015). W kosmetykach składnik ten jest wymieniony w europejskiej bazie danych jako tripeptyd miedziowy-1, a jego funkcją jest „pielęgnacja skóry” (COSMILE Europe). Jest sprzedawany do celów badawczych w postaci liofilizowanego proszku oraz jako wstrzykiwacz z gotową dawką. Nie jest to lek zatwierdzony w żadnym kraju.

Co było przedmiotem badań

Większość badań nad GHK-Cu przeprowadzono na hodowlach komórkowych i na zwierzętach. Badania na ludziach są nieliczne i mają niewielki zakres.

• Komórki. Ludzkie fibroblasty skóry, czyli komórki wytwarzające kolagen, poddano działaniu GHK-Cu w celu zmierzenia poziomu kolagenu, glikozoaminoglikanów (cukrów o konsystencji żelu, które zatrzymują wodę w skórze) oraz enzymów odpowiedzialnych za przebudowę tkanki (Maquart 1988, Wegrowski 1992, Siméon 2000). Badano fibroblasty pobrane od pacjentów po radioterapii pod kątem wzrostu i wydzielania czynników wzrostu (Pollard 2005).
• Zwierzęta. Szczury miały wszczepione pod skórą komory rany – niewielkie cylindry z siatki drucianej, w których tworzy się nowa tkanka – do których wstrzyknięto GHK-Cu lub roztwór soli fizjologicznej (Maquart 1993). Myszy z uszkodzeniem płuc spowodowanym toksyną bakteryjną podano GHK-Cu (Park 2016).
• Ekspresja genów. W trzech badaniach wykorzystano Connectivity Map – publiczną bazę danych, w której zgromadzono informacje o tym, jak tysiące związków chemicznych wpływają na aktywność genów w hodowanych komórkach. W jednym z nich porównano tkankę nowotworową i zdrową u 82 pacjentów z rakiem jelita grubego (Hong 2010), w innym przeanalizowano 64 próbki płuc od 8 palaczy cierpiących na rozedmę płuc (Campbell 2012), a w przeglądzie z 2018 r. podsumowano cały profil genów GHK (Pickart 2018).
• Pacjenci. W randomizowanym, ślepym dla oceniającego, kontrolowanym placebo badaniu wieloośrodkowym oceniano działanie żelu GHK-Cu na owrzodzenia stopy cukrzycowej (Mulder 1994). W randomizowanym badaniu z udziałem 13 pacjentów porównano schematy pielęgnacji skóry z zastosowaniem GHK-Cu i bez niego po zabiegu laserowego resurfacingu dwutlenkiem węgla (Miller 2006). Badania kosmetyczne, w tym jedno z udziałem 71 kobiet trwające 12 tygodni, zostały zaprezentowane na kongresie dermatologicznym w 2002 roku i są znane głównie dzięki późniejszym przeglądom (Pickart 2015). W trzech przeglądach opublikowanych w latach 2025 i 2026 dokonano przeglądu całego dorobku naukowego (Mortazavi 2025, Najafi 2026, Mateescu 2026).

Co wynika z badań

W komórkach. Synteza kolagenu przez fibroblasty wzrastała przy stężeniach od 10⁻¹² do 10⁻¹¹ M, osiągała maksimum przy 10⁻⁹ M i nie zależała od liczby komórek (Maquart 1988). Wzrosła również synteza glikozoaminoglikanów, przy czym najsilniejszy efekt obserwowano w zakresie stężeń od 10⁻⁹ do 10⁻⁸ M, a przy wyższych stężeniach następował spadek (Wegrowski 1992). GHK-Cu zwiększało zarówno poziom enzymu MMP-2, który rozkłada macierz, jak i jego inhibitorów TIMP-1 i TIMP-2, co wskazuje raczej na przebudowę niż na jednokierunkowe gromadzenie się (Siméon 2000). Fibroblasty uszkodzone przez radioterapię i poddane działaniu GHK-Cu w stężeniu 10⁻⁹ M dzieliły się z tempem zbliżonym do tempa komórek zdrowych i wytwarzały więcej czynników wzrostu bFGF i VEGF (Pollard 2005).

U zwierząt. W komorach z ranami u szczurów GHK-Cu zwiększał suchą masę, zawartość DNA, białka, kolagenu i glikozoaminoglikanów w sposób zależny od stężenia. Wzrost zawartości kolagenu był dwukrotnie większy niż w przypadku innych białek, a tripeptyd kontrolny nie wywierał żadnego wpływu (Maquart 1993). U myszy z uszkodzeniem płuc GHK-Cu obniżał poziom reaktywnych form tlenu oraz sygnałów zapalnych TNF-α i IL-6, a do tkanki płucnej przedostawało się mniej komórek zapalnych (Park 2016).

Ekspresja genów. W danych z projektu Connectivity Map związek GHK zmienił aktywność 31,2% ludzkich genów o co najmniej 50%, zwiększając ją w 59% przypadków i zmniejszając w 41% (Pickart 2018). W badaniu dotyczącym rozedmy płuc GHK został zidentyfikowany komputerowo jako związek, który odwracał sygnaturę 127 genów odpowiedzialnych za zniszczenie płuc, a po dodaniu go do fibroblastów pochodzących z płuc chorych na POChP przywrócił im zdolność do syntezy kolagenu (Campbell 2012). W badaniu dotyczącym raka jelita grubego GHK był jednym z dwóch związków, co do których przewidywano, że odwrócą sygnaturę 54 genów „skłonnych do przerzutów”. Była to prognoza komputerowa, a nie wynik leczenia (Hong 2010).

U ludzi. W badaniu dotyczącym owrzodzeń cukrzycowych owrzodzenia podeszwowe leczone żelem GHK-Cu zagoiły się w 98,5 % swojej powierzchni (mediana) w porównaniu z 60,8 % w przypadku żelu nośnikowego; gojenie przebiegało około trzy razy szybciej, a zakażenia owrzodzeń wystąpiły u 7 % leczonych owrzodzeń w porównaniu z 34 % (Mulder 1994). Po zabiegu laserowego odnawiania powierzchni skóry ślepi oceniający oraz analiza komputerowa nie wykazały różnic w zaczerwienieniu, zmarszczkach ani ogólnej jakości skóry między dwoma schematami leczenia u 13 pacjentów, chociaż pacjenci stosujący GHK-Cu oceniali jakość swojej skóry wyżej (P = 0,04) (Miller 2006). Badanie kosmetyczne z 2002 r. przeprowadzone na 71 kobietach wykazało poprawę jędrności, przejrzystości, gęstości i grubości skóry oraz zmniejszenie liczby drobnych zmarszczek po 12 tygodniach, zgodnie z przeglądami, które je podsumowują (Pickart 2015, Pickart 2018).

Na co zwrócili uwagę naukowcy

• Dowody dotyczące ludzi są skąpe. W przeglądzie systematycznym z 2026 r., w ramach którego przeanalizowano 1 247 publikacji i uwzględniono 64 z nich, literaturę dotyczącą ludzi określono jako „skąpą i fragmentaryczną”: większość badań z randomizacją miała niewielką skalę i dotyczyła kremów do twarzy (Najafi 2026). W drugim przeglądzie z 2026 r. stwierdzono, że historyczne doniesienia dotyczące zastosowań kosmetycznych były oparte na niewielkich badaniach lub nie zostały w pełni scharakteryzowane, że badanie laserowe z udziałem 13 pacjentów dało wynik negatywny w obiektywnych pomiarach oraz że GHK-Cu należy uznać za „obiecujący, ale niesprawdzony” (Mateescu 2026). W przeglądzie z 2025 r. odnotowano „zaskakujący brak badań klinicznych” pomimo szerokiego zastosowania w kosmetykach (Mortazavi 2025).
• Wnikanie przez skórę. GHK-Cu rozpuszcza się w wodzie i słabo przenika przez zewnętrzną warstwę skóry, dlatego autorzy przeglądów naukowych zastanawiają się, jaka część kremu dociera do skóry właściwej (Mortazavi 2025, Najafi 2026).
• Która cząsteczka została poddana badaniu. Produkty różnią się pod względem ilości miedzi faktycznie związanej z peptydem, a w większości badań nie dokonano pomiaru tej ilości (Mateescu 2026).
• Model, a nie pacjent. Wyniki dotyczące ekspresji genów pochodzą z analiz baz danych dotyczących komórek hodowlanych oraz z prognoz komputerowych, a nie od osób, które były leczone (Hong 2010, Campbell 2012).
• Zastrzyki. We wszystkich zakończonych badaniach na ludziach wymienionych w przeglądach naukowych GHK-Cu podawano na skórę w postaci żelu lub kremu. W żadnym z nich nie badano stosowania zastrzyków, a w jednym z przeglądów wskazano na konieczność ustalenia progów bezpieczeństwa dla poszczególnych dróg podania przed jakimkolwiek zastosowaniem klinicznym (Mateescu 2026).
• Skutki uboczne. W badaniu dotyczącym wrzodów odnotowano mniejszą liczbę zakażeń w grupie leczonej, a w badaniu dotyczącym terapii laserowej nie stwierdzono żadnych działań niepożądanych związanych ze schematem leczenia GHK-Cu (Mulder 1994, Miller 2006).